Omni Calculator logo

Kalkulator szachownicy Punnetta

Created by Łucja Zaborowska, MD, PhD candidate
Reviewed by Bogna Szyk and Jack Bowater
Translated by Julia Kopczyńska, PhD candidate
Last updated: Jan 18, 2024


Dziedziczenie cech – jak to działa? Odpowiedź na to pytanie i wiele innych znajdziesz w kalkulatorze szachownicy Punnetta. To narzędzie jest bardzo przydatne do obliczania współczynnika genotypowego, współczynnika fenotypowego lub jeśli szukasz prostego, gotowego do użycia wykresu cech dominujących i recesywnych. Co więcej, nasz kreator szachownicy Punnetta umożliwia obliczenie prawdopodobieństwa odziedziczenia rzadkiej, recesywnej choroby genetycznej.

Hej, być może szukasz bardziej zaawansowanego kalkulator krzyżówek dwuhybrydowych 🇺🇸 (z 2 cechami i 4 allelami) lub ekstremalnego, gigantycznego kalkulator krzyżówek trihybrydowych 🇺🇸 (szachownica Punnetta z trzema cechami)?

Nasz generator szachownicy Punnetta nauczy cię podstaw genetyki i pokaże ci krok po kroku, jak stworzyć własną szachownicę genetyczną. Zapraszamy!

Jak utworzyć szachownicę Punnetta? – przykłady

Stworzenie prostego wykresu genów dla jednej cechy jest niezwykle proste! Musisz pamiętać, że nie wszystkie geny mogą być użyte do utworzenia szachownicy Punnetta. Oto krótka lista zasad, których należy przestrzegać:

  • Dane cechy muszą być dziedziczone niezależnie (ich geny nie mogą znajdować się blisko siebie w materiale genetycznym);
  • Czynniki zewnętrzne nie mogą wpływać na dziedziczenie genu; oraz
  • Dana cecha musi być zdefiniowana wyłącznie przez allele, których użyjemy w kwadracie genetycznym.

✅ Dziedziczenie grupy krwi stanowi dobry przykład cechy, która doskonale nadaje się do wykorzystania w kalkulatorze szachownicy Punnetta.

❌ Wzrost dziecka nie może być przewidziany przy użyciu metody szachownicy Punnetta — istnieje zbyt wiele zmiennych i genów wpływających na tę cechę.

Cechy są dziedziczone przez geny, czyli banki pamięci komórki. Każdy gen ma dwie wersje, zwane allelami. Używamy wielkich liter dla dominujących alleli (A) i małych liter dla recesywnych alleli (a). Allele dominujące są przeważające pod względem mocy — jeśli allel dominujący jest obecny, cecha, którą niesie, będzie zawsze widoczna. Cechy alleli recesywnych będą widoczne tylko wtedy, gdy nie ma alleli dominujących.

Jeśli znasz już swoją grupę krwi... czemu nie sprawdzasz, komu mógłbyś ją oddać? 🩸 Skorzystaj z naszego kalkulatora dawców krwi 🇺🇸.

Kalkulator szachownicy Punnetta w praktyce

Załóżmy, że musimy oszacować prawdopodobieństwo odziedziczenia przez dziecko naszego pacjenta choroby genetycznej o nazwie mukowiscydoza.

  1. Ustal sposób dziedziczenia.

Autosomalne recesywne. (Oznacza to, że te geny znajdują się na zwykłych chromosomach [1-22], a nie na chromosomach płciowych [X,Y])

  1. Zapoznaj się z genetyką rodziców.

W obu rodzinach występują dzieci chore na mukowiscydozę. Oboje rodzice są zdrowi, ale mogą nadal być nosicielami, ponieważ choroba jest dziedziczona w sposób autosomalny recesywny

  1. Wypełnij szachownicę Punneta!

W tym konkretnego przypadku potrzebujemy dwóch szachownic.

  • A — Zdrowy, dominujący allel
  • a — Recesywny allel mukowiscydozy

Pierwsza sytuacja: oboje rodzice są nosicielami.

♂️\♀️

A

a

A

AA

Aa

a

Aa

aa

Występuje 25% prawdopodobieństwo (1/4) na urodzenie dziecka z mukowiscydozą.
Średnio 75% dzieci urodzonych przez tych rodziców będzie zdrowych: przy czym 2/3 będzie nosicielami, a 1/3 nie odziedziczy żadnych alleli mukowiscydozy.
(Procenty stają się zbyt skomplikowane? Sięgnij po Omni kalkulator procentowy).

Druga sytuacja: tylko jedno z rodziców jest nosicielem.

♂️\♀️

A

a

A

AA

Aa

A

AA

Aa

W tej sytuacji 100% dzieci urodzi się zdrowych. 50% z nich odziedziczy jeden nieprawidłowy allel, stając się nosicielami.

Śmiało, przetestuj nasz kalkulator szachownicy Punnetta i wypróbuj wszystkie możliwe opcje!

Stosunek genotypowy i stosunek fenotypowy

Fenotyp opisuje wygląd, czyli to, co jest widoczne. Genotyp opisuje ukryte właściwości genetyczne danej cechy.
Jaka jest różnica? Dlaczego ma to znaczenie?
Spójrzmy na poniższą tabelę genetyczną.

♂️\♀️

A

a

A

AA

Aa

a

Aa

aa

Obliczmy teraz współczynniki genotypowe i fenotypowe:

Wynik

Genotyp

Fenotyp

AA

AA

A

Aa

Aa

A

aa

aa

a

Stosunek genotypowy

  • AA : Aa : aa = 1 : 2 : 1

Stosunek fenotypowy:

  • A : a = 3 : 1

Mamy tutaj allel a, który jest recesywny. Gdy pojawia się więc z allelem dominującym, przenoszona cecha nie jest widoczna, mimo że allel nadal jest obecny i gotowy do potencjalnego dziedziczenia w przyszłości.

Autosomalny allel — homozygotyczny czy heterozygotyczny?

Oto kilka podstawowych definicji, które mogą być kluczowe dla prawidłowego korzystania z kalkulatora genetycznego:

  • Homozygotyczny dominujący — Gdy jeden zestaw alleli jednego genu opisuje konkretną cechę. Możemy użyć tej koncepcji, gdy oba te allele są dominujące (AA).

  • Homozygotyczny recesywny — Gdy oba opisane allele są recesywne (aa).

  • Heterozygotyczny — Oznacza, że jeden allel jest recesywny (a), a drugi dominujący (A).

Dziedziczenie mendlowskie

Podstawowe zasady genetyki zostały stworzone przez Grzegorza Mendla w 1865 roku i powstały dzięki jego prostym eksperymentom przeprowadzonym na grochu ogrodowym. W tamtych czasach ludzkość nie miała żadnych mikroskopów, złożonej technologii naukowej ani nawet najmniejszego pojęcia o genach. Dzięki wnikliwym obserwacjom Mendel był w stanie wyciągnąć wnioski, które są nam przydatne do dziś — nic dziwnego, że nazywany jest ojcem genetyki.

  1. Cechy są jednolite (kolor czerwony vs. kolor żółty);
  2. Istnieją dwie wersje każdego genu (obecnie nazywane allelami);
  3. Istnieją typy alleli, które przeważają nad innymi typami (allele dominujące);
  4. Allele są segregowane w sposób losowy;
  5. Szansa odziedziczenia któregokolwiek z allelu jest równa; oraz
  6. Geny są dziedziczone niezależnie.

Po upływie kilku wieków wiemy już, że Mendel nie we wszystkim miał rację — niektóre geny dziedziczone razem, gdyż na chromosomie są położone blisko siebie. Co więcej, niektóre geny są współdominujące: dwa różne dominujące allele mogą współistnieć i być równocześnie widoczne w fenotypie. Dziedziczenie grup krwi jest tego doskonałym przykładem, ponieważ dominujące allele A i B współpracują w tworzeniu grupy krwi AB.

Rodzaje szachownicy Punnetta

Nasz kreator szachownicy Punnetta działa na allelach autosomalnych (chromosomy 1-22), ale może być również używany do innych celów.

Pomyślmy o chorobach sprzężonych z chromosomem X — te zaburzenia są dziedziczone wyłącznie przez żeńską linię rodziny. Każda kobieta ma dwa różne chromosomy X odziedziczone po rodzicach. Jeśli jeden z nich jest wadliwy lub chory, drugi, zdrowy, może przejąć jego funkcję. Każdy mężczyzna jest jednak wyposażony tylko w jeden chromosom X. W ten sposób już jeden nieprawidłowy allel może powodować choroby u mężczyzn, ale nie u kobiet.

Hemofilia jest rzadką chorobą genetyczną sprzężoną z chromosomem X. Chcemy dowiedzieć się, jakie jest prawdopodobieństwo, że dziecko mężczyzny chorego na hemofilię samo też będzie chore lub będzie nosicielem. Jego partnerka jest zdrowa i w nie ma żadnych śladów choroby w jej rodzinie.

  • XD — Zdrowy chromosom X;
  • Xd — chromosom X z genem hemofilii; oraz
  • Y — chromosom Y.

♂️\♀️

XD

XD

Xd

XdXD

XdXD

Y

XDY

XDY

Widzimy wyraźnie, że wszystkie dzieci tego pacjenta będą zdrowe. Jednak wszystkie jego córki będą nosicielkami i mogą przenieść chorobę na następne pokolenie. Wszyscy jego synowie będą całkowicie wolni od choroby.

FAQ

Jak skorzystać z szachownicy Punnetta?

  1. Ustal genotypy obojga rodziców. Zastanów się, czy są one homozygotyczne dominujące, homozygotyczne recesywne czy heterozygotyczne.
  2. Wypełnij pierwszą kolumnę i pierwszy wiersz allelami rodziców.
  3. Wymieszaj każdy allel jednego z rodziców z allelami drugiego.

Na przykład, jeśli oboje rodzice są heterozygotami, szachownica Punnetta będzie wyglądała następująco:

♂️\♀️

A

a

A

AA

Aa

a

Aa

aa

Istnieje 75% szansa na posiadanie allelu dominującego.

Jak wyznaczyć genotyp i fenotyp z szachownicy Punnetta?

  1. Spójrz na wynik z szachownicy Punnetta.
  2. Aby znaleźć możliwe genotypy, wypróbuj różne kombinacje alleli: AA, Aa lub aa. Można określić stosunek genotypów, wyznaczając liczbę wystąpień każdego genotypu.
  3. Na podstawie możliwych genotypów można określić fenotypy. Na przykład, jeśli allel A jest dominujący, a a recesywny:
  • genotyp AA będzie wyrażony przez fenotyp A;
  • genotyp Aa będzie wyrażony przez fenotyp A; oraz
  • genotyp aa będzie wyrażany przez fenotyp a.

Jak stwierdzić, czy genotyp jest heterozygotyczny, czy homozygotyczny?

Organizm z dwoma różnymi allelami w locusie genu (jeden dominujący i jeden recesywny, tj. Aa) ma genotyp heterozygotyczny.

Genotyp homozygotyczny oznacza obecność dwóch identycznych alleli (oba normalne lub identycznie zmutowane, tj. AA lub aa).

Do czego służy szachownica Punnetta?

Korzystając z szachownicy Punnetta, możemy poznać prawdopodobieństwo uzyskania określonych genotypów i fenotypów w wyniku krzyżowania. Mimo, że ta metoda sprawdza się w przypadku mendlowskich zasad dziedziczenia, to ludzkie dziedziczenia charakteryzują się jednak bardziej złożoną naturą, w związku z czym nie ma tutaj praktycznego zastosowania. W większości przypadków oddziaływanie wielu genów wpływa na konkretną cechę ludzką. Na przykład, ponad dziesięć genów wpływa na kolor oczu!

Łucja Zaborowska, MD, PhD candidate
You can also use the larger, dihybrid cross Punnett Square Calculator 🏷.

A - Dominant allele

a - Recessive allele
Mother's genotype
AA
Father's genotype
AA
Chance for AA
100
%
Chance for Aa
0
%
Chance for aa
0
%
Punnett Square
♂️\♀️AA
AAAAA
AAAAA
Phenotype and Genotype
ResultGenotypePhenotype
AAAAA
AaAaA
aaaaa
Check out 5 similar genetics calculators 🧬
Allele frequencyDihybrid cross Punnett squareDNA copy number… 2 more
People also viewed…

Addiction

Addiction calculator tells you how much shorter your life would be if you were addicted to alcohol, cigarettes, cocaine, methamphetamine, methadone, or heroin.

DNA concentration

Use the DNA concentration calculator to find the concentration of the RNA, DNA, or custom oligonucleotide sequence.

Test grade

With this test grade calculator, you'll quickly determine the test percentage score and grade.

Water potential

With this water potential calculator you can calculate the effect of the various components of the water potential on the flow of water.